Lezingen Thales, najaar 2018

13 september :    Manus. Visser MSc
Emergente zwaartekracht

Een populair idee onder theoretisch natuurkundigen is dat zwaartekracht op de allerkleinste schaal niet bestaat, maar pas tevoorschijn komt op macroscopische schaal. Met andere woorden, dat zwaartekracht “emergent” is. Een bekende pionier op dit gebied is Erik Verlinde, die in 2010 en 2016 twee belangrijke artikelen hierover publiceerde. In zijn laatste artikel beweert hij dat de extra zwaartekracht die wordt waargenomen in sterrenstelsels en clusters (en normaliter wordt toegeschreven aan “donkere materie”) ook een emergent verschijnsel is. In deze lezing worden de recente ontwikkelingen in de theorie van emergente zwaartekracht besproken, met speciale aandacht voor de toepassingen in sterrenstelsels.

Manus Visser is als theoretisch natuurkundige werkzaam aan het Institute of Physics van de Universiteit van Amsterdam. Hij is bezig met zijn promotieonderzoek bij Erik Verlinde over het onderwerp Emergente Zwaartekracht. Hij schrijft verder regelmatig voor de populair wetenschappelijke website quantumuniverse.nl.

18 oktober :        Lenie Reedijk:
De Europese cultuur begon ook op Malta

Kreta is niet dé bakermat van de Europese cultuur. Lang voordat de eerste mensen zich op het Griekse eiland vestigden, bouwden duizend kilometer westwaarts de inwoners van Malta al hun tempels. De Europese beschaving heeft zich niet langs één lijn ontwikkeld.

Tot die conclusie komt Lenie Reedijk in haar boek ‘Sirius, the Star of the Maltese Temples’ Daarin betoogt ze dat de vele tempels op het eiland niet zijn opgericht ter ere van de godin van de vruchtbaarheid, zoals de officiële theorie luidt, maar dat ze gericht waren op de punten aan de horizon waar Sirius, de helderste ster, opkwam of onderging. Omdat die punten, door de beweging van de aardas, langzaam naar het oosten, respectievelijk het westen opschoven, moesten de Maltezen telkens een nieuwe tempel bouwen met een iets andere oriëntatie.

15 november  :    Gideon Koekoek MSc
Kwantummechanica in de astrofysica

De kwantummechanica speelt een zeer grote rol in ons begrip van de natuurkunde. Niet alleen beschrijft het de natuur op haar kleinste schaal met ongekende precisie, maar ook blijkt dat, op zwaartekracht na, de gehele klassieke natuurkunde het directe gevolg is van haar principes. Zowel de wetten van Newton, de regels van het elektromagnetisme, en de gehele geometrische optica volgen uit de kwantummechanica wanneer haar wetten worden toegepast op materie en licht. De kwantummechanica is de meest succesvolle beschrijving van de natuur die we kennen.
De werking van de kwantummechanica gaat echter veel verder dan louter op de schalen van het allerkleinste: ook de evolutie van het heelal wordt door haar wetmatigheden bepaald. In deze lezing zullen we dit behandelen. Onderwerpen die aan de orde zullen komen zijn: een samenvatting van de belangrijkste begrippen uit de kwantummechanica, het standaardmodel van de kosmologie, de kosmische achtergrondstraling, de rol van het onzekerheidsprincipe in de structuurvorming van het heelal, de mogelijke verklaringen van de kosmologische inflatie, en de rol die de kwantummechanica speelt in de beschrijving van het heelal en het uiteindelijke lot van de kosmos.

20 december :    Dr. Erik. van Sebille
De natuurkunde van de oceaan: hoe leiden oceaanstromingen tot de plastic soep?

Er drijft ontzettend veel plastic afval in de oceaan. Dat plastic brengt schade toe aan het zeeleven. Maar waar komt dat plastic vandaan? Wat gebeurt er met het plastic als het in de oceaan is? En kunnen we het opruimen? Door de oceaanstromingen en hoe plastic daarin wordt meegenomen te modelleren proberen we antwoord te vinden op al die vragen, en zo vanuit de natuurkunde een bijdrage te leveren aan een schonere oceaan.

Erik heeft Klimaatfysica in Utrecht gestudeerd, en is daarna – ook in Utrecht – gepromoveerd op de stromingen rond Zuid Afrika. Na zijn promotie heeft hij gewerkt in Miami, Sydney en Londen. Sinds april 2017 is hij weer terug in Utrecht, waar hij nu Associate Professor in de fysische oceanografie is. Erik is in 2016 verkozen tot ‘Outstanding Young Scientist’ door de European Geosciences Union, hij is lid van de Utrecht Young Academy, en heeft onlangs een ERC Starting Grant gekregen om dispersie van plastic in de oceaan te onderzoeken.